Kunst, maandag 2 december

Dumas de held van de republiek

Door Arnold Heumakers

Onder begeleiding van Marianne te paard en als musketier verklede acteurs werd de kist met stoffelijke resten van Alexandre Dumas zaterdag bijgezet in het Panthéon. De inwoners van Parijs stroomden massaal toe.

,,Daar ben je eindelijk, Alexandre!'' Met deze woorden begroette Alain Decaux, ere-voorzitter van de Société des Amis d'Alexandre Dumas, zaterdagavond de schrijver van De drie musketiers en De graaf van Monte Christo op de Place du Panthéon. Een klein uur later werd de kist met Dumas' stoffelijke resten de trappen van het Panthéon opgedragen, begeleid door president Chirac. Voortaan zal Dumas rusten tussen Hugo en Zola, officieel erkend als een der helden van de Republiek.

Een mooie Marianne te paard had kist, dragers en vier bereden musketiers opgehaald van de Rue Soufflot. Het was een kleurlinge voor de gelegenheid, net als Dumas, wiens grootmoeder een West-Indische slavin was. Chirac verwees ernaar in zijn toespraak. ,,Vandaag werd een `onrechtvaardigheid' hersteld, zo zei hij, die Dumas vanaf zijn jeugd had getekend, ,,net zoals de huid van zijn geknechte voorvaderen was getekend door het brandijzer''. Met Alexandre Dumas in het Panthéon krijgt ook de multiculturele samenleving een presidentieel duwtje in de rug.

Toch lag de meeste nadruk op de betekenis van Dumas als overtuigd republikein én als onderwijzer van de nationale geschiedenis. In talloze toneelstukken en romans heeft hij het Franse verleden laten herleven, met veel spanning en sensatie, en zonder zich al te druk te maken om de feitelijke details. ,,De geschiedenis'', zou hij ooit hebben gezegd, ,,is de spijker waaraan ik mijn romans ophang''. Zaterdagavond was er niemand die het hem kwalijk nam. Chirac en Decaux konden zich bovendien beroepen op de romantische historicus Michelet, volgens wie Dumas het volk meer over de geschiedenis had geleerd dan `alle historici bij elkaar'.

Geen wonder dat juist Dumas een `pantheonisatie' ten deel is gevallen, terwijl het in de Franse literatuur toch wemelt van de erkende meesters. Iedere Fransman, ongeacht rang of stand, is met zijn verhalen opgegroeid. Wie heeft zich niet geïdentificeerd met d'Artagnan of meegeleefd met Edmond Dantès? Ook de president van de Republiek schaamt zich er niet voor. Dat Dumas een groot deel van zijn oeuvre, waaronder sommige van zijn bekendste toneelstukken en romans, niet alléén heeft geschreven, wordt daarbij vaak met de mantel der liefde bedekt.

Stoorzender is ditmaal de schrijver Bernard Fillaire, die in zijn pamflet Alexandre Dumas et associés Dumas compagnon Auguste Maquet vrijwel alle eer wenst te geven. Misschien had Chirac deze Fillaire op het oog toen hij met verontwaardiging herinnerde aan degenen die Dumas het `vaderschap' van zijn oeuvre durfden te betwisten. Decaux bleek bereid Maquet `met eer' te noemen, maar meende toch dat het uiteindelijk Dumas was die de pen had gevoerd.

Voor het overige had men er een vrolijk, in elk opzicht populair spektakel van gemaakt, in de beste son et lumière-traditie. De zuilen van het Panthéon lichtten op in rood, wit en blauw, en gedurende de hele route van het Luxembourg naar de Place du Panthéon speelden acteurs, omringd door verklede fakkeldragers en trommelaars, beroemde sterfscènes uit Dumas' toneelstukken. De beroemdste (uit het schitterende melodrama Antony) werd voor het laatst bewaard. In het slottafereel doodt de gelijknamige held zijn geliefde en zegt tegen haar echtgenoot, teneinde hun buitenechtelijke liaison te maskeren: ,,Zij heeft zich tegen mij verzet, ik heb haar vermoord.''

Bij de première in 1831 verkeerde de zaal in een `delirium', aldus de dichter Théophile Gautier, ,,Er werd geklapt, gesnikt, geweend, geschreeuwd; de gloeiende passie van het stuk had aller harten in vuur en vlam gezet.'' Zaterdagavond was het koud en druilerig. Maar dat de oude Dumas nog altijd het nodige weet los te maken, bewees het Parijse publiek, dat desondanks massaal was toegestroomd om niets te hoeven missen van deze begrafenis zonder verdriet.

© Arnold Heumakers / NRC